Orthorexia: wanneer gezond eten een ongezonde obsessie wordt

Smoothies met superfoods, mealpreppen in glazen bakjes die netjes op een rijtje staan, havermoutkommen met perfect gesneden fruit of influencers die hun dag beginnen met een glaasje seldersap: gezond eten lijkt tegenwoordig een levensstijl, identiteit en statussymbool te zijn geworden. Meer zelfs: in een tijd waarin sociale media vol staan met “perfecte” lichamen en clean eating influencers ons overspoelen met adviezen over wat goed en fout is, lijkt streng eten bijna iets bewonderenswaardigs geworden. In werkelijkheid is zo’n constante mentale strijd met eten echter niet alleen heel erg vermoeiend maar laat het ook weinig ruimte over voor spontaniteit, ontspanning of plezier. Begrijp me niet verkeerd: er is uiteraard niks mis met goed voor jezelf zorgen maar wanneer je zoektocht naar gezondheid doorslaat en gezond eten niet langer voelt als een keuze maar als een verplichting, is er meer aan de hand.

Ongezonde obsessie met gezonde voeding

De term orthorexia komt van het Griekse orthos (juist) en orexis (eetlust). Het betekent dus letterlijk “de juiste eetlust” maar ironisch genoeg draait het bij orthorexia juist om de angst om iets verkeerds te eten.

Orthorexia begint vaak onschuldig: je wil een beetje bewuster leven en minder bewerkt eten, je gaat etiketten lezen en je laat bepaalde producten staan. Maar stap voor stap wordt het steeds strenger. Geen suiker. Geen gluten. Geen zuivel. En liefst alleen nog maar biologische producten zonder e-nummers. Wat als een gezonde keuze begon, verandert in een set strikte leefregels waar nauwelijks van afgeweken mag worden waardoor elke maaltijd en elk etentje in een stresstest verandert. Want wat als iemand iets in de saus heeft gedaan dat niet aan jouw strikte regels voldoet?

Aan de buitenkant lijkt orthorexia op discipline en wilskracht maar vanbinnen draait het vaak om controle. Het voelt ook heel dwangmatig: je wil zo gezond mogelijk eten en dat streven neemt je hele leven over. In de ogen van iemand met orthorexia is voeding daardoor ofwel zuiver ofwel verboden. Eén klein “verkeerd” hapje zorgt dan niet alleen voor instant schuldgevoel maar kan zelfs paniek veroorzaken terwijl een gezonde relatie met eten juist heel flexibel aanvoelt: je kan bijvoorbeeld genieten van een salade maar ook van pizza.

Wie met orthorexia leeft, schrapt systematisch heel wat producten en voedselgroepen en eet bijgevolg heel eenzijdig waardoor je essentiële voedingsstoffen mist. Die tekorten leiden vervolgens tot allerlei lichamelijke klachten, vermoeidheid, gewichtsverlies, ondergewicht of zelfs ondervoeding en een verstoorde relatie met je eigen lichaam. Orthorexia kan soms ook doorslaan naar anorexia en is dus een niet te onderschatten eetstoornis.

Hoe herken je orthorexia?

Orthorexia kan je herkennen aan onderstaande signalen:

• Je bent urenlang bezig met het nadenken, plannen of lezen over voeding

• Je voedselkeuzes worden steeds strenger waarbij je jezelf talloze regeltjes oplegt

• Je voelt je schuldig na het eten van iets “ongezonds”

• Je vermijdt etentjes of feestjes vanwege het eten

• Je voelt spanning of angst bij het idee om van je eetregels af te wijken

Wanneer je deze signalen bij jezelf of iemand anders herkent, is het belangrijk om mild te blijven maar ook om hulp te zoeken bij een gespecialiseerde psycholoog of diëtist. Niet omdat je iets doet wat fout is maar omdat je zo kan leren dat gezond leven niet om perfectie draait maar om balans. En dat betekent ruimte voor voedzaam eten maar tegelijkertijd ook ruimte laten voor genieten zonder schuldgevoel. Soms is een croissant op een zonnig terrasje namelijk gezonder en beter voor je welzijn dan een groene raw food smoothie in je eentje opdrinken.

©JessicaHermans2026